SAN’AT VA MADANIYAT AXBOROTNOMASI —O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali ilmiy-uslubiy jurnali
Nukus branch of the Uzbek State Institute of Arts and Culture
СИФАТЛИ ТАЪЛИМ - КЕЛАЖАККА ИШОНЧЛИ АСОС ЯРАТАДИ
Қорақалпоғистон Республикасидаги мактабгача таълим ташкилотлари, яъни давлат, давлат-хусусий шерикчилик ва оилавий нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари, уларга болаларни қамраб олиш ишлари ўрганилди.
давлат-хусусий шерикчилик асосидаги нодавлат мактабгача таълим ташкилоти
оилавий нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари
болаларни мактабгача таълим билан қамраб олиш
ROBOT JURNALISTIKAGA OID ILMIY TAXMINLAR
Maqolada sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan robot jurnalistika sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni olib borgan olimlarning sun’iy intellekt yordamida yaratilgan va inson tomonidan yozilgan maqolalarning sifati hamda foydalanuvchilarning ushbu texnologiyalarga yondashuvi haqidagi ilmiy fikrlari, nuqtayi nazarlari va farazlari oʻrganilgan.
NEMIS VA QORAQALPOQ TILLARIDAGI VAQT RAVISHLARINING QO‘LLANISH XUSUSIYATLARI
Ушбу мақолада немис ва қорақалпоқ тиллари ўзининг генетик жиҳатидан ҳар хил гуруҳларга мансублиги ва ўзига хос хусусиятлари бўлиши табиий. Шунингдек, равиш категорияси қиёсланаётган тилларда ҳам якка сўз таркиби деб ўрганилган. Қиёсланиб ўрганилаётган немис ва қорақалпоқ тилларидаги вақт равишларнинг ҳар хил морфологик шаклларининг қай тартибда қўлланиш ўзгачаликларига эътибор қаратилган. Улар икки тилда ҳам морфологик шакллари бўйича деярли бирдек деб ҳисоблашга бўлади.
CHET TILLARNI YANGI USULLARDA OʻRGATISHNING ASOSIY VAZIFALARI
Tillarni qiyosiy oʻrganish bu ikki tildagi lugʻotlarda soʻzlarning grammatik xarakteristikasining rivojida katta hissa qoʻshishi aniq, sababi u ilmiy va amaliy asarlarning mualliflariga ham qoʻllanishi uchun imkoniyat toʻliq yaratib beradi. Keyingi davrlarda har xil tizimdagi tillarni tipologik-qiyosiy usulda oʻrganish tarmogʻida ancha koʻp ilmiy ishlar yaratilib kelmoqda.
TARJIMA SAN’ATINING O‘ZBEK-QORAQALPOQ ADABIY ALOQALARIDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada oʻzbek va qoraqalpoq adabiy aloqalarida badiiy tarjimaning oʻrni, bu tillarda yaratilgan asarlarning bugungi kundagi ahamiyati haqida, qoraqalpoq ijodkorlarining asarlari oʻzbek adabiyotida ham oʻz orniga ega ekanligi haqida soʻz yuritiladi.
QARAQALPAQSTAN TELERADIOESITTIRIW TARMAǴÍNDAǴÍ ÓZGERISLER HÁM JAŃALANÍWLAR
Maqolada Qoraqalpogʻiston teleradiosining rivojlanish jarayonlari va ish faoliyatining tubdan oʻzgarishi, moddiy-texnik bazasi va ijodiy imkoniyatlarning kengayishi, yangi tok-shou hamda telekoʻrsatuvlarning tarixi ilimiy tahlilda yoritilgan.
O‘ZBEKISTONDA RUS TILINI XORIJIY TIL SIFATIDA O‘QITISH: ZAMONAVIY XAVF-XATARLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Мақолада Ўзбекистонда рус тилини чет тили сифатида ўқитиш соҳасидаги долзарб муаммолар ва тенденциялар, айниқса ижтимоий ва маданий омиллар, шунингдек, таълимда технологияларни қўллаш масалалари кўриб чиқилади. Ўқитувчилар дуч келаётган қийинчиликлар муҳокама қилинади ва ўқитиш методикасини такомиллаштириш, ўқув материалларини мослаштириш ва таълим жараёнини ташкил этиш бўйича тавсиялар берилади.
XX ÁSIR 80-JÍLLAR AQÍRÍNDA QARAQALPAQSTANDA TARIYXÍY HÁM MÁDENIY ESTELIKLERDI SAQLAW BOYÍNSHA ALÍP BARÍLǴAN JUMÍSLAR HÁM ONDAǴÍ MASHQALALAR
Ushbu maqolada tarixiy va madaniy meros namunalari bo‘lgan Qoraqalpog‘istonning duch keladigan muammolari ko‘rib chiqiladi.
LIRIKALÍQ KESHIRMENI PОETIKALÍQ QURALLAR ARQALÍ SÁWLELENDIRIW USÍLLARÍ
Mazkur maqolada shoira P.Mirzaboevaning lirikasi taxlil qilinadi. Shoira ijodida kechinmalarning badiiy tasvir vositasida berilishi, o‘ziga xosligi ochib beriladi. P.Mirzaboevaning she’rlaridagi lirik qahramon kechinmalari turli xil detallar asosida badiiy ifoda etiladi.
QORAQALPOQ ETNOSPORTI TURLARINI OAV ORQALI YORITISH MASALALARI
Мазкур мақолада дунё этноспорт турлари, жумладан, Россия, Туркия, Қирғиз Республикаси ва Қозоғистон этноспорти рўйхатига киритилган этноспорт турлари тадқиқ қилиниб, улар қорақалпоқ миллий ўйинлари билан таққосланди. ОАВда айнан Қорақалпоқ этноспорти турларини ёритиш масалалари ўрганилди ҳамда уларни бартараф қилиш юзасидан илмий хулосалар қилинди.
BILIMLENDIRIW TARAWÍNA TIYISLI SOCIALLÍQ TARMAQLARDÍŃ RAWAJLANÍW BASQÍSHLARÍ
Maqolada ta’lim tizimiga oid ijtimoiy tarmoqlarning rivojlanish boshqichlari, uning jamiyat rivojlanishidagi o‘rni ham da ahamiyati o‘rganilgan. Shuningdek, bugingi kundagi ijtimoiy tarmoqlarning xususiyatlaridan kelip chiqib, ularning turlari ko‘rsatib berilgan.
IJTIMOIY TARMOQLARNING VUJUDGA KELISHI VA UNING TURLARI
Maqolada axborot asrida ijtimoiy tarmoqlarning paydo bo‘lish va shakllanish boshqichlari, uning jamiyat rivojlanishidagi o‘rni ham da ahamiyati o‘rganilgan. Shuningdek, bugingi kundagi ijtimoiy tarmoqlarning xususiyatlaridan kelip chiqib, ularning klassifikastiyasi va turlari ko‘rsatib berilgan.
O‘ZBEK XALQ OG‘ZAKI IJODI VA UNING TARIXIY ILDIZLARI
O‘zbek xalq og‘zaki ijodi - xalqning tarixiy xotirasi, madaniy merosi va ma’naviy qadriyatlarini ifodalovchi badiiy ijod mahsulidir. U xalq hayoti, urf-odatlari, orzu-umidlari va axloqiy qarashlarini aks ettiradi. Xalq og‘zaki ijodi kollektiv yaratilgan bo‘lib, avlodlar o‘rtasida uzviy bog‘lanish orqali bugungi kunda saqlanib kelmoqda. O‘zbek og‘zaki ijodining turli janrlari, masalan, ertaklar, dostonlar, maqollar, topishmoqlar va afsonalar xalq tafakkurining boyligini, tilning ifodalovchi imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Zamonaviy davrda og‘zaki ijodning ahamiyati oshib, u milliy o‘zlikni saqlash va rivojlantirishda muhim vosita bo‘lib qolmoqda.
TALABALARNING RAQAMLI SAVODXONLIGINI SHAKLLANTIRISHDA KUTUBXONA RESURSLARINING ROLI
Ushbu maqolada zamonaviy kutubxona resurslarining talabalarning raqamli savodxonligini shakllantirishdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalar tez sur‘atlar bilan rivojlanayotgan hozirgi davrda talabalarning axborotni izlash, tanlash, baholash va undan samarali foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish ta‘limning muhim vazifalaridan biriga aylangan. Tadqiqotda ta‘lim muassasalaridagi kutubxonalarning elektron resurslardan foydalanish holati, kutubxonachilarning raqamli savodxonlikni rivojlantirishdagi ishtiroki, shuningdek mavjud infratuzilmaning samaradorlik darajasi o‘rganildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kutubxona resurslaridan maqsadli va tizimli foydalanish orqali talabalarning raqamli kompetensiyalarini samarali shakllantirish mumkin. Maqola yakunida muammoni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ilgari surilgan.
ДИАЛОГ ТРАДИЦИЙ: ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ ВОСТОКА И ЗАПАДА В ЖИВОПИСИ УЗБЕКИСТАНА 1970–1980-Х ГОДОВ
Мақола 1970–1980 йиллар Ўзбекистон рангтасвирини ретсептсия назарияси призмасидан таҳлил қилишга бағишланган. Шарқ ва Ғарб ўзаро таъсири, бадиий идентификация ва маданий меросни ижодий ўзлаштириш механизмларига алоҳида эътибор қаратилади. Х.Г. Гадамер ва Г.Р. Яусс томонидан ишлаб чиқилган ретсептсия контсептсиялари ҳамда ушбу давр Ўзбекистон рассомлари ижодида уларнинг намоён бўлиш хусусиятлари кўриб чиқилади.
IJTIMOIY MADANIYATDA XOTIN-QIZLARNING O‘RNI
Ushbu maqolada ijtimoiy madaniyat jarayonlarida xotin-qizlarning tutgan o‘rni va ularning jamiyat taraqqiyotidagi hissasi tahlil qilinadi. Bugungi kunda xotin-qizlarning madaniy hayotdagi faolligi ta’lim va ijtimoiy sohalardagi ishtiroki haqida so‘z yuritiladi. Maqolada shuningdek, gender tengligi, ayollarning huquqiy maqomi va ijtimoiy faolligini oshirishga qaratilgan davlat siyosati ham tahlil qilinib, jamiyatning barqaror rivojlanishida xotin-qizlarning roli muhim omil ekanligi alohida ta’kidlanadi.
YOSHLARNI MANAVIY –AXLOQIY TARBIYALASHDA JISMONIY TARBIYA VA SPORT SOHASI MEXANIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Jismoniy tarbiya va sport, qadriyatlar sog‘lom avlod tarbiyasining muhim omillaridan biridir. Mamlakatimiz sportchilarining g‘alabalari o‘sib kelayotgan farzandlarimiz qalbida o‘z xalqi, yurti bilan faxrlanish tuyg‘ularini uyg‘otmoqda. Ushbu maqolada yoshlarni manaviy-axloqiy tarbiyalashga qaratilgan ma’lumotlar bilan boyitilgan.
ЧИНГИЗ АЙТМАТОВНИНГ "KASSANDRA TAMG‘ASI" РОМАНИДАГИ ФАЛСАФИЙ БАШОРАТЛАР
Ушбу мақолада туркий халқлар адабиётининг йирик вакили, жаҳон миқёсида эътиборга сазовор бўлган буюк ёзувчи Ш.Айтматовнинг "Кассандра тамғаси" романидаги фантастик воқеалар, шунингдек ҳозирги вақтда юз бераётган глобал муаммолар ҳақида сўз юритилади.
Мақолада адабиёт назариясини ўқитишда қандай метод, усуллардан фойдаланиш керак, ўқитувчи ўқувчиларда адабий назарий тушунчаларни шакллантириши, бадиий адабиётни мактабда ўрганишнинг илмий талаблари, педагогик, методик принциплар бўйича сўз юритилади.
KUTUBXONA FAOLIYATIDA AXBOROT BILAN TA’MINLASHNI TASHKILIY ISHLARNING AHAMIYATI
Bibliografik axborotlashtirish foydalanuvchilarni bibliografik axborot bilan muntazam va ba’zan epizodik holatda ta’minlash hamda axborot talabgorlarining axborotga bo‘lgan doimiy ehtiyojlarini qondirishdir. Uning maqsadi - muayyan vaqt davomida yoki muntazam ravishda kitobxonlarni qiziqtirgan mavzular, masalalar, muammolar bo‘yicha chop etilgan eng yangi adabiyotlar, kutubxona fondiga kelib tushayotgan adabiyotlar, shuningdek, aynan shu kutubxonada yoki axborot resurs markazlarida mavjud bo‘lgan yangi hujjatlar bilan tanishtirib boriladi.Ushbu maqolada foydalanuvchilarning muayyan ma’lumotlarni olish uchun mustaqil faoliyat yuritishiga ko‘maklashish orqali ularda axborot madaniyatini shakllantirib borish haqidagi jarayonlar ko‘rib chiqiladi.Axborot madaniyatini shakllantirish muhim ahamiyatga ega bo‘lib, fikrlashga asoslanish, tahlil qila olish asosida baholash ko‘nikmasini shakllantirish tahlil qilinadi.
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA O‘QUVCHILARNING QIZIQISHLARI MADANIY VA MA’NAVIY QADRIYATLARGA
Ушбу мақолада умумий ўрта таълим мактаблари ўқувчиларининг маданий ва маънавий қадриятларга бўлган қизиқишлари мусиқа таълими нуқтаи назаридан кўриб чиқилади. Тадқиқот ўқувчиларнинг маданий ўзига хослигини шакллантириш ва маънавий ривожланишида мўсиқанинг ролини аниқлашга қаратилган. Мусиқий тарбиянинг турли жиҳатлари, жумладан, мусиқий анъаналар, жанрлар ва услубларнинг маданий қадриятларни идрок этишга таъсири таҳлил қилинади. Шунингдек, ҳаётнинг маданий ва маънавий жиҳатларига қизиқишни ривожлантиришга ёрдам берадиган мусиқа таълимини мактаб дастурига киритиш усуллари муҳокама қилинади. Тадқиқот натижалари мусиқанинг ўзини ифода этиш ва ёшларда қадрият йўналишларини шакллантириш воситаси.
VR (VIRTUAL REALLIK) TEXNOLOGIYALARI ORQALI MADANIY MEROSNI RAQAMLI REINTEGRATSIYA VA IMMERSIV REPREZENTATSIYA QILISH USULLARI
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Mo‘ynoq tumanidagi tarixiy va madaniy meroslarini VR texnologiyalari yordamida raqamli qayta tiklash imkoniyatlari o‘rganiladi. Tadqiqot VRning Orol dengizi tarixini jonlantirish, ekologik inqiroz oqibatlarini anglash va barqarorlikni ta’minlashdagi ilmiy-amaliy ahamiyatini tahlil qiladi.
ЗАМОНАВИЙ АХБОРОТ-КУТУБХОНА ТИЗИМИНИ АВТОМАТЛАШТИРИШДА МЎЛЖАЛЛАНГАН ДАСТУРЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ АҲАМИЯТИ.
Мақолада замонавий ахборот кутубхона тизимини автоматлаштиришга мўлжалланган дастурни фойдаланиш аҳамияти ҳар томонлама таҳлил қилиб ўрганилди. Автоматлаштирилган кутубхона тизимининг ривожланиш босқишлари ҳақида сўз юртилади.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KUTUBXONA SOHASIDA AMALIYOT AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida kutubxona sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Kutubxonalar jamiyatning intellektual va madaniy rivojlanishidagi muhim institutlardan biri hisoblanadi. Maqolada kutubxona tizimini modernizatsiya qilish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, axborot-kutubxona xizmatlarini takomillashtirish kabi ustuvor yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, kutubxonachilik sohasidagi huquqiy asoslar, davlat dasturlari, xalqaro tajriba va zamonaviy kutubxona markazlarining rivojlanish jarayonlari aks ettiriladi. Kutubxonalarning ta’lim va madaniyat tizimiga integratsiya qilinishi, sohada uchraydigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Ushbu maqola kutubxonachilik islohotlarini chuqur o‘rganish va rivojlantirish istiqbollarini belgilashga xizmat qiladi.
YOSHLARNING MA’NAVIY YUKSALISHINI TA’MINLASHDA MADANIYAT VA SAN’AT SOHASINING O‘RNI
Madaniyat va san’at yoshlarning ma’naviy rivojlanishi uchun qudratli vositadir. Ular nafaqat yoshlarning shaxsiy salohiyatini rivojlantiradi, balki jamiyatning umumbashariy qadriyatlarini shakllantirishga ham xizmat qiladi.
YOSHLARDA MUSIQA, ESTETIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHNING SHART-SHAROITLARI
Yoshlar, ayniqsa, talabalarni ma’naviy-ma’rifiy va musiqiy-estetik tarbiyalashda ishontirish usuli musiqa o‘qituvchisi uchun muhim metod ekanligi, musiqiy qadriyatlar talabalarning dunyoqarashini shakllantirib, ularning tushunchasiga, fikr-mulohazasiga, ijtimoiy munosabatlariga, voqeaning tub mohiyatiga chuqur kirib borishga imkoniyat yaratishi hamda ma’naviy-axloqiy tarbiya ahamiyati haqida so‘z yuritiladi.
Ушбу мақолада кино санъатининг томошабинлар оммасига таъсир қилишининг янгича усуллари ҳақида сўз юритилади. Бу усуллар қорақалпоқ, ўзбек ва жаҳон киноижодкорлари томонидан тасвирга олинган кино маҳсулотлари кенг таҳлил этилди ва кўрсатиб берилди.
OROLBO‘YI EKOLOGIYASI MAVZUSINI HUJJATLI FILMDA AKS ETTIRISH SHAKLI
Мақола Қорақалпоғистонда ҳужжатли кино яратиш тажрибаси, вужудга келган анъаналар, фаолият жараёнидан келиб чиқадиган вазифалар, шунингдек, халқ экологик онги ва маданиятини ривожлантириш механизмини ишлаб чиқиш ҳақида.
QORAQALPOQ TEATRI REJISSURASI (Qo‘g‘irchoq teatri rejissyori M.Begimov misolida)
Ushbu maqolada Qoraqalpoq qo‘g‘irchoq teatrida bir necha yillar davomida fidokorona faoliyat ko‘rsatgan rejissyor Murat Begimovning hayoti va ijodi haqida so‘z yuritiladi.
FILMLARDA MILLIY XARAKTER YARATISH MASALALARI.
Қорақалпоқ кинодокументалистикасида кўтарилган муаммолар, ижодий жараёндаги изланишлар бугунги кунда ўрганишни талаб этади. Қорақалпоқ киносида миллий замонавий кўринишлар тасвирланган филмларда характер яратиш масалалари ҳар тамонлама ўрганилиб, мақолада бадиий филмлар таҳлил этилди.