SIMFONIK ORKESTRDA TORLI CHOLG‘ULARNING O‘RNI (SAN’AT VA MADANIYAT AXBOROTNOMASI, 2025)
Simfonik orkestrda torli cholg‘ular asosiy o‘rinni egallab, son va badiiy jihatdan uningasosini tashkil etadi. Torli guruhga skripka (I va II), alt, violonchel va kontrabaslar kiradi. Bu guruh tembrbo‘yoqlarining boyligi, dinamika va ifodalilikning moslashuvchanligi bilan ajralib turadi, bu esa kuy,garmonik fon va asarning ritmik tuzilishini yaratishda uni almashtirib bo‘lmaydi. Torli cholg‘ular noziklirikadan tortib dramatik keskinlikkacha bo‘lgan keng ko‘lamli his-tuyg‘ularni yetkazishga qodir. Ularningroli yakkanavozlikdan tortib, butun orkestr massasidagi murakkab polifonik va fakturali birikmalargachao‘zgarib turadi. Kamon, pitssikato va boshqa usullar tufayli torli cholg‘ular badiiy vositalarning boypalitrasini ta’minlaydi. Tarixan aynan torli cholg‘ular XVII-XVIII asrlarda simfonik orkestr shakllanishiningasosi bo‘lgan va hozirgacha uning yuragi bo‘lib qolmoqda. Zamonaviy bastakorlar torli cholg‘ulardan badiiyta’sir vositasi sifatida faol foydalanmoqdalar. Shunday qilib, torli cholg‘ular nafaqat melodik-garmonikvazifani bajaradi, balki simfonik orkestrning umumiy tembr qiyofasini shakllantirishda ham asosiy rolo‘ynaydi.
Keywords: torli cholg‘u asboblari; orkestrdagi ahamyati; texnik imkoniyatlar; tovush palitrasi; orkestr balansining saqlanishi; orkestrning tovush strukturası; orkestr tarmog‘ining ahamiyati