Teatr va musiqa · 2026/1

Uzeir Hajibekov’s musical comedy “Arshin mal alan”: artistic features, musical dramaturgy, and national distinctiveness

  • Miratdin Bauyenovich Nasyrov Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti Nukus filiali image/svg+xml

Annotatsiya

Ushbu maqolada atoqli ozarbayjon bastakori, dramaturgi va jamoat arbobi Uzeyir Hojibekovning “Arshin mal alan” musiqali komediyasi haqida so‘z boradi. Asar yaratilgan tarixiy va madaniy kontekst, libretto xususiyatlari, musiqali dramaturgiya, milliy ohanglar, badiiy obrazlar tizimi, komediyaning ijtimoiy va axloqiy mazmuniga asosiy e’tibor qaratiladi. Maqolada Sharq adabiyotining mumtoz namoyandasi Fuzuliy she’riy merosining asar lirik ta’sirchanligini shakllantirishdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Maqolada kompozitorning Ozarbayjon musiqali teatrining o‘ziga xos modelini yaratishga erishgan komediya harakati, vokal raqamlari va xalq musiqiy ohanglarining o‘zaro ta’siri tahlil qilingan. Tanlash erkinligi, an’anaviy jamiyatda ayolning mavqei, eskirgan urf-odatlarga qarshilik ko‘rsatish, insonning sevgi va shaxsiy baxtga bo‘lgan huquqini tasdiqlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.“Arshina mal alan”ning milliy musiqa madaniyati rivojidagi tarixiy ahamiyati va uning jahon musiqali teatri kontekstida badiiy qimmati ta’kidlanadi.

Adabiyotlar

  1. 1. Гаджибеков У. «Аршин мал алан»: либретто музыкальной комедии. Баку: типография братьев Оруджевых, 1912, 1916, 1918. Библиографические сведения приведены по каталогу музыкального наследия композитора.
  2. 2. Гаджибеков У. Основы азербайджанской народной музыки. Баку, 1945.
  3. 3. Гаджибеков У. Музыкальные комедии. Баку: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1959. С. 49–92.
  4. 4. Гозенпуд А. Оперетта Узеира Гаджибекова «Аршин мал алан» // Belcanto.ru. URL: https://www.belcanto.ru/opera_arshin.html (дата обращения: 19.10.2026). 5.Алекперова Н. Узеир Гаджибеков // Belcanto.ru. URL: https://www.belcanto.ru/gadzhibekov.html (дата обращения: 19.10.2026).
  5. 6. Malkoç T. Üzeyir Hacıbeyov'un “Arşın Mal Alan” Opereti Üzerine Bir İnceleme // Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2021. Т. 9, № 28.
  6. 7. Keskin F. Üzeyir Hacıbeyli'nin “Er ve Arvad”, “O Olmasın Bu Olsun” ve “Arşın Mal Alan” İsimli Piyeslerinin İncelenmesi. Магистерская диссертация. Gazi Üniversitesi, 2011.
  7. 8. Üzeyir Hacıbәyli Azәrbaycan bәstәkarlıq mәktәbinin banisidir // Президентская библиотека Азербайджанской Республики. URL: https://uzeyirhajibeyli.preslib.az/az/page/hAHqNk3 (дата обращения: 19.10.2026).
  8. 9. Badalbeyli A. Материалы о творческой истории музыкальной комедии «Аршин мал алан» // Musiqi Dünyası. URL: https://afrasiyab.musigi-dunya.az/az/articles_65.html (дата обращения: 19.10.2026).
  9. 10. Fuzuli M. Произведения: лирическая поэзия и газели. Использованы как литературнопоэтический контекст исследования.