SAN’AT VA MADANIYAT AXBOROTNOMASI
Maqolalar · 2026/3

DUTAR PERFORMANCE IN CENTRAL ASIAN FOLKLORE: BIOMECHANICS, ARTICULATION, AND PSYCHOACOUSTICS

  • Piyazova Baxit Burkitovna-O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali dotsenti O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali
DOIhttps://doi.org/10.66900/kfndvd25
Kalit so‘zlar

qoraqalpoq folklori, etnomuzikologiya, dutor, chalish texnikalari, biomexanika, o‘ng qo‘l artikulyatsiyasi, chap qo‘l nolasi (vibrato), akustik rezonans, nomoddiy madaniy meros

Annotatsiya

Ushbu maqolada turkiy xalqlar epik an’analaridagi eng qadimiy va barqaror motivlardan
biri – "tuhmatga qolgan ona" motivi qoraqalpoq qahramonlik eposi "Sharyar" hamda uning "Go‘ro‘g‘li"
turkumidagi tipologik parallellari misolida batafsil tadqiq etiladi. Folklorshunoslikning tarixiy-genetik va
struktural-semantik usullaridan foydalangan holda, ushbu syujetning mifologik ildizlari, ijtimoiy funksiyalari
va o'ziga xos gender xususiyatlari chuqur tahlil qilingan. Kengaytirilgan tahliliy qismda zoomorfik
elementlar (chaqaloqlarning o‘rniga it va mushuk qo‘yilishi) qadimgi animistik qo'rquvlar ishorasi ekanligi
hamda qoraqalpoq dostonchiligiga xos bo‘lgan matriarxat qoldiqlari – qiz bola (Injim) ning adolatni tiklash
va onasini qutqarishdagi teng huquqli qahramonlik roli alohida e’tirof etiladi. Xulosa qilib aytganda, mazkur
motiv shunchaki oilaviy nizo emas, balki shoh avlodining apokaliptik sinovi bo‘lib, unda ona sha'ni va
kosmik haqiqatning har qanday taxtdan ustunligi o‘z tasdig‘ini topgan. 

Adabiyotlar

  1. 1. Karomatov, F. O'zbek xalq musiqasi merosi (Uzbek Folk Musical Heritage). Tashkent: Gafur
  2. Gulyam Publishing House, 1978.
  3. 2. Ibragimov, O. Qoraqalpoq xalq cholg‘ulari (Karakalpak Folk Instruments). Tashkent: Fan, 2008.
  4. 3. Абдреймов, Манас Бекполатович. "Қорақалпоқ кинематографиясида овоз режиссёрлиги
  5. муаммолари." Oriental Art and Culture 8 (2021): 22-25.
  6. 4. Bekpolatovich, Abdreymov Manas. "Specific Features of Sound Directing in Karakalpak National
  7. Cinema." International Journal on Integrated Education 4.9 (2021): 103-108.
  8. 5. BEKPOLATOVICH, MANAS ABDREYMOV. "Ways of Formation of Karakalpakfilm in the Preindependence Years." International Journal of Innovations in Engineering Research and Technology 7.4: 1-
  9. 3.
  10. 6. Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "QORAQALPOQ ZAMONAVIY MILLIY KINODAGI
  11. IZLANISHLAR XARAKTERI." Oriental Art and Culture 2.4 (2021): 44-49.
  12. 7. Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "QORAQOLPOQ KINEMATOGRAFIYASIGA
  13. NAZAR:“TANKA” FILMI MISOLIDA." Интернаука 16-4 (2020): 49-50.
  14. 8. Embergenovich, Khojanov Jabbarbergen. "The Representative of the Karakalpak Theater." Turkish
  15. Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT) 12.11 (2021): 7207-7213.
  16. 9. Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "FILMLARDA OVOZ YOZISH JARAYONIDA MIKSHER
  17. PULTLARDAN FOYDALANISH." Oriental Art and Culture 4.5 (2023): 95-99.
  18. 10.Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "AKTYOR YOKI SUXONDON OVOZINI YOZIB OLISH
  19. VA NUTQ FONOGRAMMALARINING MONTAJ JARAYONI." Oriental Art and Culture 5.2 (2024):
  20. 126-134.
  21. 11.Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "AKTYOR YOKI SUXONDON OVOZINI YOZIB OLISH
  22. VA NUTQ FONOGRAMMALARINING MONTAJ JARAYONI." Oriental Art and Culture 5.2 (2024):
  23. 126-134.