SAN’AT VA MADANIYAT AXBOROTNOMASI
Maqolalar · 2026/3

ҚАРАҚАЛПАҚ МИЛЛИЙ САЗ ӘСБАПЛАРЫ: ТАРИЙХЫЙ ТИЙКАРЛАРЫ, АТҚАРЫЎШЫЛЫҚ ДӘСТҮРИ ҲӘМ МӘДЕНИЙ ФУНКЦИЯЛАРЫ

  • Kamal Davlatmuratov - o‘qituvchi O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali
DOIhttps://doi.org/10.66900/59ha2g91

Annotatsiya

Maqolada qoraqalpoq milliy cholg‘u asboblarining tarixiy shakllanishi, organologik belgilari, ijrochilik maktablari bilan aloqasi va madaniy funksiyalari. o‘rganiladi. Qo‘biz, dutor, g‘ijjak, balaman, qamish nay, surnay, chinko‘biz, uchpalak va doira haqidagi ilmiy ishlar, muzey materiallari va YUNESKO hujjatlari qiyosiy tarzida tahlil qilindi. Tadqiqot natijasida milliy asboblarni nafaqat akustik vosita, balki "asbob ijrochi - janr - tinglovchi muhiti" birligida  yashaydigan yaxlit madaniy tizim. sifatida tushunish tavsiya etiladi. Qo‘biz bilan jirovchilik, dutor bilan baxshichilik an’analarining janr-uslubiy farqlari aniqlanib, zamonaviy orkestrlashtirish. holatida an’anaviy tembrni saqlash yo‘llari ko‘rsatiladi. 

Adabiyotlar

  1. 1. Адамбаева Т. Революцияға шекемги қарақалпақ музыкасы. – Нөкис: Қарақалпақстан, 1976.
  2. 2. Абдисултанов Ж. Қарақалпақ саз әсбаплары ҳәм сазлары // Наука и общество. – 2023. – № 2-
  3. 1. – Б. 97–99. URL: https://journal.ndpi.uz/ss/article/view/2023-2-1-048
  4. 3. Jumaniyazov I. R. History of Karakalpak National Musical Instruments // European Journal of
  5. Arts. – 2024. – No. 2. – P. 37–43. DOI: https://doi.org/10.29013/EJA-24-2-37-43
  6. 4. UNESCO. Art of crafting and playing Kobyz. Inscribed in 2025 on the List of Intangible Cultural
  7. Heritage in Need of Urgent Safeguarding. URL: https://ich.unesco.org/en/USL/art-of-crafting-and-playingkobyz-02329 (қаралған сәнеси: 09.08.2026).
  8. 5. UNESCO. Urgent safeguarding of the making of traditional musical instrument Kobyz and its
  9. tradition of Zhyrau performance. – 2025. URL: https://www.unesco.org/en/articles/urgent-safeguardingmaking-traditional-musical-instrument-kobyz-and-its-tradition-zhyrau-performance (қаралған сәнеси:
  10. 09.08.2026).
  11. 6. Кубель Е. Л. Каракалпаки. Музыкальные инструменты // Российский этнографический
  12. музей: Коллекции онлайн. – 2022. URL: https://collection.ethnomuseum.ru/entity/ARTICLE/2480
  13. (қаралған сәнеси: 09.08.2026).
  14. 7. Алламуратов А., Доспанов О., Тлеўмуратов Г. Қарақалпақша көркем-өнер атамаларының
  15. сөзлиги. – Нөкис, 1991.
  16. 8. Вызго Т. С. Музыкальные инструменты Средней Азии: исторические очерки / под ред. Ф. М.
  17. Кароматова, Г. А. Пугаченковой. – Москва: Музыка, 1980. – 190 с.
  18. 9. Петросянц А. И. Инструментоведение (узбекские народные инструменты). 2-е изд., доп. и
  19. перераб. – Ташкент: Ўқитувчи, 1980. – 126 с.