SAN’AT VA MADANIYAT AXBOROTNOMASI
Maqolalar · 2026/3

MARKAZIY OSIYO FOLKLORIDA DUTOR IJROCHILIGI: BIOMEXANIKA, ARTIKULYATSIYA VA PSIXOAKUSTIKA

  • Baxt Burkitovna Piyazova Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti Nukus filiali image/svg+xml
DOIhttps://doi.org/10.66900/kfndvd25
Kalit so‘zlar

qoraqalpoq folklori, etnomuzikologiya, dutor, chalish texnikalari, biomexanika, o‘ng qo‘l artikulyatsiyasi, chap qo‘l nolasi (vibrato), akustik rezonans, nomoddiy madaniy meros

Annotatsiya

Ushbu maqolada turkiy xalqlar epik an’analaridagi eng qadimiy va barqaror motivlardan biri – "tuhmatga qolgan ona" motivi qoraqalpoq qahramonlik eposi "Sharyar" hamda uning "Go‘ro‘g‘li" turkumidagi tipologik parallellari misolida batafsil tadqiq etiladi. Folklorshunoslikning tarixiy-genetik va struktural-semantik usullaridan foydalangan holda, ushbu syujetning mifologik ildizlari, ijtimoiy funksiyalari va o'ziga xos gender xususiyatlari chuqur tahlil qilingan. Kengaytirilgan tahliliy qismda zoomorfik elementlar (chaqaloqlarning o‘rniga it va mushuk qo‘yilishi) qadimgi animistik qo'rquvlar ishorasi ekanligi hamda qoraqalpoq dostonchiligiga xos bo‘lgan matriarxat qoldiqlari – qiz bola (Injim) ning adolatni tiklash va onasini qutqarishdagi teng huquqli qahramonlik roli alohida e’tirof etiladi. Xulosa qilib aytganda, mazkur motiv shunchaki oilaviy nizo emas, balki shoh avlodining apokaliptik sinovi bo‘lib, unda ona sha'ni va kosmik haqiqatning har qanday taxtdan ustunligi o‘z tasdig‘ini topgan.

Adabiyotlar

  1. 1. Karomatov, F. O'zbek xalq musiqasi merosi (Uzbek Folk Musical Heritage). Tashkent: Gafur Gulyam Publishing House, 1978.
  2. 2. Ibragimov, O. Qoraqalpoq xalq cholg‘ulari (Karakalpak Folk Instruments). Tashkent: Fan, 2008.
  3. 3. Абдреймов, Манас Бекполатович. "Қорақалпоқ кинематографиясида овоз режиссёрлиги муаммолари." Oriental Art and Culture 8 (2021): 22-25.
  4. 4. Bekpolatovich, Abdreymov Manas. "Specific Features of Sound Directing in Karakalpak National Cinema." International Journal on Integrated Education 4.9 (2021): 103-108.
  5. 5. BEKPOLATOVICH, MANAS ABDREYMOV. "Ways of Formation of Karakalpakfilm in the Pre-independence Years." International Journal of Innovations in Engineering Research and Technology 7.4: 1-3.
  6. 6. Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "QORAQALPOQ ZAMONAVIY MILLIY KINODAGI IZLANISHLAR XARAKTERI." Oriental Art and Culture 2.4 (2021): 44-49.
  7. 7. Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "QORAQOLPOQ KINEMATOGRAFIYASIGA NAZAR:“TANKA” FILMI MISOLIDA." Интернаука 16-4 (2020): 49-50.
  8. 8. Embergenovich, Khojanov Jabbarbergen. "The Representative of the Karakalpak Theater." Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT) 12.11 (2021): 7207-7213.
  9. 9. Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "FILMLARDA OVOZ YOZISH JARAYONIDA MIKSHER PULTLARDAN FOYDALANISH." Oriental Art and Culture 4.5 (2023): 95-99.
  10. 10.Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "AKTYOR YOKI SUXONDON OVOZINI YOZIB OLISH VA NUTQ FONOGRAMMALARINING MONTAJ JARAYONI." Oriental Art and Culture 5.2 (2024): 126-134.
  11. 11.Abdreymov, Manas Bekpolatovich. "AKTYOR YOKI SUXONDON OVOZINI YOZIB OLISH VA NUTQ FONOGRAMMALARINING MONTAJ JARAYONI." Oriental Art and Culture 5.2 (2024): 126-134.