SAN’AT VA MADANIYAT AXBOROTNOMASI
Maqolalar · 2026/1

ITTIFOQ DAVRIDAGI QORAQALPOQ MADANIYATI VA SAN’ATINING RIVOJLANISHI: TEATR, MUSIQIY JANRLAR VA INSTITUTSIONAL SHAKLLANISH

  • Qalbay Turdiev Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti Nukus filiali image/svg+xml
DOIhttps://doi.org/10.66900/w4pf1c81
Kalit so‘zlar

qoraqalpoq teatri, filarmoniya, simfonik orkestr, opera, balet, repertuar siyosati, professionalizatsiya, institutsionalizatsiya

Annotatsiya

Maqola 1930–1990-yillar oralig‘ida Qoraqalpog‘iston madaniyati va san’ati taraqqiyotini teatr, musiqa, xoreografiya hamda institutsional tizimlar nuqtai nazaridan tahlil qiladi. “Tong nuri” milliy drama truppasidan Qoraqalpoq davlat musiqali drama va komediya teatriga o‘tish, urush yillaridagi mobilizatsion repertuar, filarmoniya va ansambllar tizimining shakllanishi, Yosh tomoshabinlar teatri (1978)ning ochilishi, katta simfonik orkestrning tuzilishi, birinchi milliy opera — “Ajiniyoz” (1987) va birinchi milliy balet — “Ayjamal” (1996)ning sahnalashtirilishi jarayonlari faktologik materiallar asosida yoritiladi. Tadqiqot san’atshunoslik mezonlari — janrlar diversifikatsiyasi, repertuar siyosati, professionalizatsiya, milliy-jahon an’analarining sintezi va madaniy siyosatning ta’siri orqali olib boriladi. Xulosalarda Qoraqalpoq sahna san’ati maktabining shakllanishi va professional ta’lim-infratuzilma bilan uzviy aloqasi asoslab beriladi.

Adabiyotlar

  1. 1. Abdiev A. Qoraqalpoq madaniyati va san’ati — betakror. // Qoraqalpog‘iston madaniyati gazetasi, 2021 yil 20 noyabr, №47; 1 dekabr, №49–50; 18 dekabr, №51; 15 dekabr, №52; 2022 yil yanvar sonlari.
  2. 2. Kamalov Q. El xizmatida. – Nukus: Qoraqalpog‘iston nashriyoti, 1998. – 214 b.
  3. 3. Yusupov I., Muxammeddinov N. “Ajiniyoz” — Qoraqalpoq milliy operasi. – Nukus: Qoraqalpog‘iston davlat musiqali teatri, 1987. – 97 b.
  4. 4. Ansatbaev N. Sahna va zamon. – Toshkent: San’at, 1995. – 188 b.
  5. 5. Aralov M. Teatr va xalq san’ati an’analari. – Nukus: Madaniyat nashriyoti, 1975. – 132 b.
  6. 6. Otepov A. Qoraqalpoq teatri tarixi haqida xotiralar. // San’at va hayot jurnali, 1972, №3, – B. 45–53.
  7. 7. Shamuratov J. Qoraqalpoq xalq qo‘shiqlari. – Nukus: Qoraqalpog‘iston nashriyoti, 1958. – 154 b.
  8. 8. Petrosova L. Milliy raqs plastikasi va sahna dramaturgiyasi. // O‘zbekiston san’ati, 1979, №6. – B. 22–26.
  9. 9. Abdireymov Q. Teatr estetikasi va rejissyorlik tajribasi. // Qoraqalpog‘iston madaniyati, 1985, №4. – B. 13–18.
  10. 10. Abdullaev B. Sovet davrida milliy teatr maktablarining shakllanishi. – Toshkent: Fan, 1982. – 196 b.
  11. 11. Sharipov Y. Qoraqalpoq xoreografiyasi tarixi. – Nukus: San’at, 1989. – 148 b.
  12. 12. Matjanov B. Yosh tomoshabinlar teatrining estetik vazifalari. // Sahna va madaniyat, 1983, №2. – B. 31–36.
  13. 13. Muxammeddinov N. Qoraqalpoq simfonizmida milliy an’analar. // O‘zbekiston musiqashunosligi masalalari, Toshkent, 1992. – B. 44–57.
  14. 14. Sovet xalq artistlari haqida ma'lumotnoma. – Moskva: Iskusstvo, 1984. – 327 b.Qoraqalpoq davlat musiqa teatri arxivi: Repertuar hujjatlari (1941–1996). – Nukus, fond 7, ro‘yxat 5, ish 21.
  15. 15. Karakalpak State Philharmonic Society. Historical Reports 1945–1989. – Nukus, Archive Department of Culture, inv. № 25/17.
  16. 16. Xojasov T. Balet “Ayjamal” librettosi va sahna kompozitsiyasi. – Nukus: Teatr arxivi, 1996.
  17. 17. Ardobus A. Qoraqalpoq baletining shakllanishi haqida. // San’at tarixi to‘plami, 1997, №1. – B. 61–67.Petrov V. The Soviet Cultural Policy and Regional Theaters of Central Asia. – Moscow: Nauka, 1988. – 234 p.
  18. 18. UNESCO. Performing Arts in Central Asia: Historical Overview and Modern Development. – Paris, 2003. – 118 p.