KÓRKEM ÓNER HÁM MÁDENIYAT XABARSHÍSÍ
Maqalalar · 2026/3

ҚАРАҚАЛПАҚ МИЛЛИЙ САЗ ӘСБАПЛАРЫ: ТАРИЙХЫЙ ТИЙКАРЛАРЫ, АТҚАРЫЎШЫЛЫҚ ДӘСТҮРИ ҲӘМ МӘДЕНИЙ ФУНКЦИЯЛАРЫ

  • Kamal Davlatmuratov - Teacher, Nukus branch of the Uzbekistan State Institute of Arts and Culture Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı
DOIhttps://doi.org/10.66900/59ha2g91

Annotaciya

Мақалада қарақалпақ миллий саз әсбапларының тарийхый қәлиплесиўи,
органологиялық белгилери, атқарыўшылық мектеплер менен байланысы ҳәм мәдений функциялары
изертленеди. Қобыз, дуўтар, гиржек, баламан, қамыс най, сырнай, шынқобыз, үшпелек ҳәм дәп
ҳаққындағы илимий мийнетлер, музей материаллары ҳәм ЮНЕСКО ҳүжжетлери салыстырмалы
түрде талланды. Изертлеў нәтийжесинде миллий әсбапларды тек акустикалық қурал емес, ал «әсбап –
атқарыўшы – жанр – тыңлаўшы орталығы» бирлигинде жасайтуғын пүтин мәдений система
сыпатында түсиниў усынылады. Қобыз бенен жыраўшылық, дуўтар бенен бақсышылық
дәстүрлериниң жанрлық-стильлик айырмашылықлары анықланып, заманагөй оркестрлестириў
жағдайында дәстүрий тембрди сақлаў жоллары көрсетиледи. 

Ádebiyatlar

  1. 1. Адамбаева Т. Революцияға шекемги қарақалпақ музыкасы. – Нөкис: Қарақалпақстан, 1976.
  2. 2. Абдисултанов Ж. Қарақалпақ саз әсбаплары ҳәм сазлары // Наука и общество. – 2023. – № 2-
  3. 1. – Б. 97–99. URL: https://journal.ndpi.uz/ss/article/view/2023-2-1-048
  4. 3. Jumaniyazov I. R. History of Karakalpak National Musical Instruments // European Journal of
  5. Arts. – 2024. – No. 2. – P. 37–43. DOI: https://doi.org/10.29013/EJA-24-2-37-43
  6. 4. UNESCO. Art of crafting and playing Kobyz. Inscribed in 2025 on the List of Intangible Cultural
  7. Heritage in Need of Urgent Safeguarding. URL: https://ich.unesco.org/en/USL/art-of-crafting-and-playingkobyz-02329 (қаралған сәнеси: 09.08.2026).
  8. 5. UNESCO. Urgent safeguarding of the making of traditional musical instrument Kobyz and its
  9. tradition of Zhyrau performance. – 2025. URL: https://www.unesco.org/en/articles/urgent-safeguardingmaking-traditional-musical-instrument-kobyz-and-its-tradition-zhyrau-performance (қаралған сәнеси:
  10. 09.08.2026).
  11. 6. Кубель Е. Л. Каракалпаки. Музыкальные инструменты // Российский этнографический
  12. музей: Коллекции онлайн. – 2022. URL: https://collection.ethnomuseum.ru/entity/ARTICLE/2480
  13. (қаралған сәнеси: 09.08.2026).
  14. 7. Алламуратов А., Доспанов О., Тлеўмуратов Г. Қарақалпақша көркем-өнер атамаларының
  15. сөзлиги. – Нөкис, 1991.
  16. 8. Вызго Т. С. Музыкальные инструменты Средней Азии: исторические очерки / под ред. Ф. М.
  17. Кароматова, Г. А. Пугаченковой. – Москва: Музыка, 1980. – 190 с.
  18. 9. Петросянц А. И. Инструментоведение (узбекские народные инструменты). 2-е изд., доп. и
  19. перераб. – Ташкент: Ўқитувчи, 1980. – 126 с.